112 年 國立臺北大學歷史學系碩士班《中國通史》

此題主要在探討「中國」觀念的形成與演變，涉及歷史地理、族群認同、政治權力等多元面向。

「中國」觀念的起源：
「中國」一詞最早的出現，可追溯至西周時期的金文，例如《詩經·魯頌·閟宮》：「篤公劉，既矩且陶。其東征，懷我百神。遂東，遷于鄙，方百里。······有嚴有鹿，邦之孫子。······公劉之繩， ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka ka k

此題旨在探討府兵制的起源、制度特徵及其衰落的原因。府兵制是中國古代軍事制度的重要組成部分，尤其在隋唐時期具有代表性。

府兵制的來源：
府兵制並非一蹴可幾，其淵源可以追溯到北朝時期。

1. 北魏的六鎮兵制：北魏前期，為了防禦北方游牧民族的侵擾，在北部邊境設立了六鎮，徵發北方漢族和部分鮮卑族人民屯戍邊疆，形成類似府兵的雛形。這些士兵「食口自足」，在軍事上負有守備任務，在平時則從事生產。
2. 西魏、北周的均田制與府兵制結合：西魏、北周時期，宇文泰推行「均田制」和「兵農合一」的軍事制度。均田制將土地分配給農民，使其有生產資料，能夠自給自足，為兵員的來源和維持提供了經濟基礎。宇文泰將軍隊編組為「十二軍」，後來發展為「六軍」，士兵稱為「折衝」。士兵在平時歸家務農，戰時則由將領召集，輪流服役。這種制度被認為是府兵制的直接前身。

府兵制的特徵：
府兵制的核心精神是「兵農合一」，「兵在險遠，軍法嚴整」。其主要特徵包括：

1. 兵農合一：士兵平時為民，農閒時服役，戰時則臨時徵調。士兵的家屬在後方從事生產，維持生計。
2. 軍戶世襲：府兵的身份是世襲的，世代承擔兵役義務。
3. 自備軍糧與裝備：士兵在服役期間，大部分軍糧和裝備需要自備，國家僅提供少量的補助。這減輕了國家的財政負擔。
4. 輪流宿衛：府兵根據軍區劃分，輪流到京城宿衛，稱為「折衝都尉」。
5. 軍事訓練：士兵在服役期間接受軍事訓練，以保持戰鬥力。
6. 中央與地方結合：府兵的組織既有中央的調度，也有地方軍區的管轄。

府兵制的衰落原因：
府兵制在隋唐前期發揮了重要的作用，但隨著時間的推移，逐漸走向衰落，主要原因如下：

此題旨在探討宋朝立國時期的國際環境、主要的外患以及宋朝政府為應對這些威脅所採取的政策及其成效。

宋朝立國的國際情勢：
宋朝於西元960年建立，當時的中國北方並非由單一政權統治，而是呈現出一個多極化的格局，主要由幾個強大的政權並存。

1. 後晉、後漢、後周的殘餘勢力：在宋朝建立之前，中原地區經歷了五代十國的分裂，後周是最後一個統一中原的政權。宋太祖趙匡胤就是從後周手中奪取政權的。
2. 北漢：位於今山西一帶，是後唐殘餘勢力，長期與後晉、後周對抗，是宋朝統一北方的重要障礙。
3. 遼（契丹）：這是宋朝面臨的最為強大的外族威脅。遼國由契丹族建立，於西元916年建國，其疆域遼闊，軍事力量強盛，對宋朝的北方邊境構成嚴峻挑戰。遼國不僅在軍事上對宋朝構成威脅，在政治上也尋求與宋朝平等的地位。
4. 其他政權：當時還存在一些其他較小的政權，但對宋朝的影響相對較小。

外族威脅的程度：
宋朝立國之初，外族威脅的程度可以說是相當嚴峻的。

1. 軍事上的壓力：遼國（契丹）擁有強大的騎兵力量，其軍事行動對宋朝的北方邊境構成了持續的威脅。太祖、太宗時期，宋朝曾多次試圖收復燕雲十六州，但均告失敗，反而加劇了與遼國的軍事對抗。
2. 政治上的挑戰：遼國要求宋朝承認其為獨立國家，並以「兄弟之邦」相稱，這對宋朝「天下共主」的觀念構成了挑戰。
3. 地理上的劣勢：燕雲十六州的地理位置對宋朝至關重要，該地區是重要的戰略緩衝地帶和騎兵的來源地。宋朝未能收復燕雲十六州，使得其北方邊境始終暴露在遼國的威脅之下。

宋朝政府因應政策的得失：
面對嚴峻的國際情勢，宋朝政府採取了一系列因應政策，這些政策有利有弊。

1. 統一內部的政策（太祖時期）：
   • 措施：「杯酒釋兵權」、「削奪藩鎮權力」，採取「重文抑武」的國策，集中軍權於中央。
   • 得失：
     • 得：加強了中央集權，消除了內部軍事割據的隱患，為宋朝的穩定發展奠定了基礎。
     • 失：過度削弱了武將的地位和軍隊的戰鬥力，為日後宋朝在軍事上面對外族時的被動局面埋下了伏筆。

此題旨在探討清朝前期（康熙、雍正、乾隆三朝）統治者為鞏固統治、穩定政局而採取的一系列重用漢族官員的政策及其產生的影響。

清朝前期重用漢人為官的措施：

清朝入關後，面對一個龐大而複雜的帝國，為了有效統治，統治者認識到不能僅僅依靠滿族官僚，必須吸納漢族官僚的參與。這些措施主要體現在以下幾個方面：

1. 科舉制度的延續與完善：

   • 措施：清朝繼承了明朝的科舉制度，並在其基礎上進行了完善。科舉考試成為選拔漢族官僚最主要的途徑。通過八股文考試，選拔出大量具有傳統儒家學識的漢族士人進入仕途。
   • 作用：
     • 擴大統治基礎：通過科舉吸納漢族士人，使得清朝的統治不僅僅是滿族的統治，而是包含了漢族官僚的參與，從而贏得了廣大漢族知識分子的支持，擴大了統治的合法性。
     • 穩定社會秩序：科舉制度為漢族士人提供了向上流動的通道，緩解了社會矛盾，維護了社會的穩定。
     • 貫徹統治思想：科舉考試內容以儒家經典為主，有利於向士人傳播和灌輸傳統的君臣倫理和忠君思想，鞏固了清朝的統治思想。

2. 「滿漢一體」的政治姿態與實際操作：

   • 措施：
     • 任用漢官：清初便開始任用漢官，如範文程、洪承疇、孫之獬等。隨著統治的穩固，任用漢官的範圍不斷擴大。
     • 滿漢分途與滿漢合一並存：雖然在一些重要職位上，滿漢官員可能存在一定的區別對待，例如「滿漢分立」的內閣、六部等機構，但同時也存在「滿漢一體」的政策，例如一些重要的總督、巡撫等職位，也由漢官擔任。
     • 「剃髮易服」後的懷柔：雖然「剃髮易服」引起了漢族的強烈反抗，但在統治穩固後，清朝也採取了一系列懷柔政策，試圖緩和滿漢之間的關係。
   • 作用：
     • 爭取漢族支持：通過任用漢官，向漢族士人展示了滿族統治者並非要完全排斥漢族，而是願意與之合作，爭取他們的認同和支持。
     • 提高行政效率：漢族官僚對中國的社會、文化、經濟情況更為熟悉，他們的參與有助於提高行政效率，更好地治理國家。